Ngày 19/9/2026 vừa qua, IMT đã tổ chức thành công hội thảo E2E LEAN với hơn 60 người tham dự đến từ các công ty về sản xuất, cơ khí, xây dựng như Towa Việt Nam, Cadivi, Giấy Đồng Tiến, Thiên Phước, Gỗ Trường Thành, AA Corporation, Bình Minh Plastic,…
Hội thảo được dẫn dắt và chia sẻ kinh nghiệm triển khai Lean thực tiễn từ các diễn giả:
- Ông Phạm Văn Tài – Cố vấn chiến lược IMT, Nguyên TGĐ THACO
- Ông Trần Hòa Nhã – Trưởng phòng Kỹ thuật & Phát triển Nội địa hóa và Công nghiệp phụ trợ, Toyota Motor Vietnam
- Ông Huỳnh Bảo Tuân – Chuyên gia OE & Phương pháp tư duy
- Ông Nguyễn Thanh Bằng – Phó TGĐ NS BlueScope Việt Nam
1. Quản trị Lean toàn chuỗi giá trị: Từ tư duy tinh gọn đến vận hành thông minh
Lean không chỉ là “tinh gọn”
Lean không đơn thuần là cắt giảm chi phí hay loại bỏ những gì được xem là dư thừa. Bản chất của Lean là tạo ra giá trị và lợi nhuận thông qua việc nhận diện, loại bỏ lãng phí và phát huy tối đa trí tuệ của con người trong tổ chức. Mục tiêu cuối cùng của doanh nghiệp chính là lợi nhuận. Để tạo lợi nhuận, chúng ta không chỉ đơn thuần dùng sức lực tay chân mà còn phải dùng trí tuệ cắt giảm lãng phí. Từ góc nhìn này, Lean bắt đầu từ tư duy quản trị: nhìn thấy lãng phí trong cả những hoạt động hữu hình lẫn vô hình, tối đa hóa giá trị gia tăng (Value) và liên tục tìm kiếm cơ hội cải tiến.
Lean tối ưu trên toàn chuỗi giá trị & hệ sinh thái
Việc sử dụng Lean không nên dừng lại ở một công đoạn, phòng ban, phân xưởng hay nhà máy. Giá trị của Lean thực sự được tối ưu khi doanh nghiệp có cái nhìn xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị và hệ sinh thái (bao gồm cả nhà cung cấp lẫn khách hàng). Một cải tiến tốt ở một bộ phận chưa chắc đã tạo ra kết quả tốt cho toàn doanh nghiệp nếu vô tình làm phát sinh vấn đề ở khâu khác. Vì vậy, tư duy End-to-End giúp doanh nghiệp chuyển từ tối ưu từng điểm sang tối ưu toàn dòng chảy, tăng khả năng phối hợp giữa các mắt xích trong chuỗi.
Ứng dụng AI và IoT trong lean
Khi dữ liệu ngày càng trở thành một phần trong vận hành, Lean đang có xu hướng chuyển dịch từ cải tiến dựa trên quan sát sang Lean có dữ liệu. AI hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận diện cơ hội cải tiến, dự báo và tự động hóa; IoT giúp kết nối dữ liệu vận hành theo thời gian thực, thu hẹp những “điểm mù” trong hệ thống. Thế nhưng, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, phân tích và đề xuất. Con người vẫn giữ vai trò xác định vấn đề, lựa chọn ưu tiên và đưa ra quyết định cải tiến. Khi tư duy Lean được kết hợp với Data, AI và IoT, năng lực cải tiến không chỉ sâu hơn ở từng điểm mà còn mở rộng hơn trên quy mô toàn chuỗi.
2. Từ nguyên lý TPS đến thực hành Lean trong doanh nghiệp Việt
Hai trụ cột chính của Hệ thống sản xuất Toyota – TPS
Hệ thống sản xuất Toyota (TPS) được xây dựng dựa trên hai trụ cột cốt lõi:
– Trụ cột 1: Tự động hóa thông minh (Jidoka/Automation): Bắt nguồn từ nguyên lý hoạt động của máy dệt tự động dạng G (1924), Jidoka cho phép máy tự phát hiện bất thường và dừng ngay khi có lỗi, giúp ngăn lỗi tiếp tục phát sinh và tối ưu sự phối hợp giữa người và máy.
– Trụ cột 2: Just-In-Time (JIT) & Hệ thống kéo (Pull System): Toyota chuyển từ tư duy Push sang Pull, chỉ sản xuất và cung ứng đúng thứ cần, đúng lúc, đúng số lượng. Hệ thống kéo được phát triển từ cách vận hành của siêu thị Mỹ (khách lấy mặt hàng nào thì kho mới bù vào mặt hàng đó), trong đó công đoạn sau tạo tín hiệu để công đoạn trước bổ sung đúng nhu cầu, qua đó kiểm soát tồn kho và hạn chế lãng phí.
Những điểm nghẽn phổ biến trong doanh nghiệp Việt
Qua quá trình khảo sát trên gần 400 doanh nghiệp Việt Nam, kết quả cho thấy có nhiều vấn đề vẫn xuất hiện ở các khâu vận hành như tồn kho cao, sản xuất dư thừa, layout chưa tối ưu, thời gian setup kéo dài, dòng chảy gián đoạn và thiếu tiêu chuẩn hóa. Trên 75% doanh nghiệp gặp vấn đề lớn về phương thức sản xuất, tiêu chuẩn hóa quy trình, tổ chức cải tiến và quản trị nhân sự. Ngoài ra, công nhân còn làm việc theo thói quen, cảm tính, dẫn đến lãng phí thời gian chờ đợi, thiếu kỷ luật 5S và tiêu chuẩn hóa trong công việc. Chúng ta có thể thấy rằng những vấn đề này không tồn tại độc lập mà liên kết với nhau, khiến cho doanh nghiệp phát sinh thêm thời gian chờ, vận chuyển, chi phí và nguồn lực.
Các phương pháp triển khai Lean & kết quả cải tiến
Để giải quyết các điểm nghẽn, doanh nghiệp cần đưa Lean vào ngay trong dòng chảy công việc thông qua các công cụ và nguyên tắc tinh gọn như Triệt tiêu 8 loại lãng phí (8 Wastes), Nhịp sản xuất (Takt Time), Dòng chảy một sản phẩm (One-Piece Flow), Hệ thống kéo (Pull System) & Kanban, Chuyển đổi nhanh (SMED), Cải tiến Karakuri, Quản lý trực quan và Cảnh báo Andon.
Quan trọng hơn, cải tiến cần được triển khai theo một quy trình 6 bước thực hiện phù hợp cho doanh nghiệp:
- Khám bệnh doanh nghiệp.
- Đưa ra phác đồ điều trị riêng cho từng bệnh trạng.
- Thành lập Ban dự án & đào tạo nhân sự nòng cốt bản địa để duy trì lâu dài.
- Hướng dẫn cải tiến bằng câu hỏi gợi mở tư duy (không làm thay hay chỉ sẵn ý tưởng).
- Đánh giá kết quả cải tiến.
- Chuẩn hóa & duy trì
3. Từ hệ thống kéo đến Lean x Data x AI: Mở rộng tối ưu từ nhà máy đến toàn chuỗi
Tác hại của Overproduction & Cơ chế Hệ thống kéo
Sản xuất dư thừa không chỉ làm gia tăng tồn kho mà còn kéo theo dòng vốn bị giam và gây lãng phí lan truyền giữa các mắt xích trong chuỗi. Vì vậy, Lean không dừng ở việc áp dụng một vài công cụ, mà còn đòi hỏi doanh nghiệp chuyển đổi cách toàn hệ thống vận hành.
Thay vì liên tục “đẩy” sản phẩm theo kế hoạch, Pull System giúp các công đoạn chỉ sản xuất và bổ sung khi có nhu cầu thực tế. Trong đó, công cụ Kanban đóng vai trò như một tín hiệu kết nối giữa các công đoạn. Khi dữ liệu được chia sẻ xuyên suốt, hệ thống kéo có thể mở rộng từ phạm vi nhà máy sang toàn bộ chuỗi cung ứng.
Khi Data & AI mở rộng sức mạnh của Pull System ra toàn chuỗi cung ứng
Từ dữ liệu bán hàng và nhu cầu thị trường, Data & AI có thể hỗ trợ dự báo, lập kế hoạch sản xuất, quản lý logistics, lead time và tồn kho an toàn. Điển hình như doanh nghiệp Decathlon mở rộng hệ thống kéo ra toàn bộ chuỗi cung ứng nhờ thương mại điện tử, hệ thống thông tin, data và AI. Điều này giúp Decathlon dễ dàng hơn trong việc quản lý khoảng 700 mã sản phẩm trên toàn cầu. Cứ 1 tiếng đồng hồ, dữ liệu bán hàng thương mại điện tử (Shopee, Lazada, website) được thu thập; AI xử lý dự đoán mã hàng nào đi ngang, dự báo tăng hoặc giảm trong 3 đến 5 tháng tới. Khi thông tin được cập nhật liên tục giữa thị trường và nhà máy, doanh nghiệp có thể giảm độ trễ, hạn chế overproduction và kiểm soát lãng phí trên toàn dòng chảy.
Bullwhip Effect – Bài toán từ dữ liệu và khả năng phối hợp
Một biến động nhỏ từ phía khách hàng có thể bị khuếch đại qua từng tầng của chuỗi cung ứng, dẫn đến tạo ra tồn kho và sai lệch lớn hơn ở phía sản xuất. Việc kiểm soát Bullwhip đòi hỏi chúng ta phải minh bạch dữ liệu, phối hợp liên phòng ban và ra quyết định trên cùng một nguồn thông tin. Trong bối cảnh đó, Generative AI đang mở ra cơ hội cho phép doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiếp cận năng lực phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định với nguồn lực linh hoạt hơn.
4. Xây dựng văn hóa cải tiến: Biến Lean thành năng lực vận hành bền vững
Hành trình cải tiến liên tục bắt đầu từ cam kết của lãnh đạo
Hành trình triển khai CI/Lean tại BlueScope không chỉ dừng ở đào tạo lý thuyết mà được tiếp nối bằng coaching và đưa tư duy cải tiến xuống tận hiện trường (nhà xưởng), nhằm giúp lực lượng lao động hiểu triết lý và tự đề xuất sáng kiến.
Với quan điểm trách nhiệm khi xảy ra sự cố tai nạn, doanh nghiệp luôn hướng phần trách nhiệm thuộc về người quản lý hệ thống (System Management) do hệ thống vẫn còn lỗ hổng (gap) hơn là đổ lỗi cho người lao động.
Quy trình quản lý ý tưởng cải tiến và công nghệ hóa
Một ý tưởng chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được đưa vào một quy trình rõ ràng gồm 5 bước: Ý tưởng → Thử nghiệm → Ghi nhận → Đánh giá → Triển khai.
Việc công nghệ hóa quy trình giúp BlueScope tiếp nhận, quản lý và đánh giá sáng kiến thuận tiện hơn, đồng thời tạo điều kiện chia sẻ các dự án cải tiến giữa nhiều đơn vị hơn trong hệ thống. Bên cạnh đó, các đề xuất cải tiến được xem xét dựa trên giá trị mang lại và thời gian hoàn vốn, giúp doanh nghiệp ưu tiên những sáng kiến có hiệu quả rõ ràng, đồng thời vẫn đảm bảo các khoản đầu tư cần thiết trong phạm vi an toàn. Đặc biệt, việc đưa các dự án lên nền tảng chia sẻ toàn cầu (Global CI Platform) giúp các đơn vị trong hệ thống chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau và nhân rộng những sáng kiến hiệu quả. Qua đó, cải tiến không chỉ dừng lại ở một cá nhân hay một nhà máy mà là từng bước trở thành một hệ thống cải tiến có khả năng lan tỏa trong toàn tổ chức.
Đưa những cải tiến về cùng một ngôn ngữ – Ngôn ngữ tài chính
Các chỉ số vận hành như phế liệu, tiêu hao năng lượng, tồn kho hay thời gian dừng máy được chuyển đổi thành con số đóng góp vào P&L (Profit & Loss) và EBIT. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp nhìn rõ hơn giá trị của từng sáng kiến. Từ đó, đánh giá đầu tư dựa trên giá trị mang lại, chi phí đầu tư và thời gian hoàn vốn, thay vì chỉ nhìn vào một chỉ số kỹ thuật đơn lẻ. Dữ liệu vận hành từ nhiều quốc gia cũng được tích hợp trên nền tảng Power BI, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi, so sánh và ra quyết định dựa trên dữ liệu.
3 Bài học thực hành cốt lõi sau hành trình cải tiến của Bluescope
Để cải tiến thực sự tạo ra giá trị và được duy trì lâu dài, doanh nghiệp không chỉ dựa vào một vài dự án hay công cụ riêng lẻ mà cần phải xây dựng một nền tảng đồng bộ từ lãnh đạo, con người đến cách thức vận hành. Thứ nhất, cam kết của Ban Lãnh đạo là nền tảng để tạo định hướng, nguồn lực và động lực cho toàn tổ chức. Thứ hai, những ý tưởng nhỏ cũng có thể tạo ra giá trị lớn khi được khuyến khích, triển khai và tích lũy một cách có hệ thống. Thứ ba, cải tiến phải trở thành văn hóa, bởi kiến thức chỉ thực sự tạo ra thay đổi khi được đưa vào thực hành và nhắc lại thường xuyên. Khi ba yếu tố này cùng được duy trì, CI không còn là một chương trình hay một phong trào ngắn hạn, mà trở thành thói quen và một phần trong cách doanh nghiệp vận hành mỗi ngày.
5. Q&A – Giải đáp thắc mắc của học viên
Kết nối phòng ban, giải quyết xung đột KPI bằng KPI chung
Mỗi phòng ban hoàn thành KPI riêng nhưng có thể vô tình làm ảnh hưởng đến kết quả chung. Thay vì tối ưu từng điểm, doanh nghiệp cần bắt đầu từ mục tiêu chung của toàn tổ chức, sau đó phân rã thành những mục tiêu liên kết cho từng bộ phận để cùng hướng về một kết quả.
Chuẩn hóa quy trình và làm rõ vai trò
Khi phối hợp giữa các bộ phận xuất hiện lộn xộn hoặc chồng chéo, doanh nghiệp cần liên tục cập nhật quy trình thông qua Kaizen. Việc áp dụng mô hình RACI giúp làm rõ vai trò của từng bên: Responsible – Người thực hiện, Accountable – Người chịu trách nhiệm, Consulted – Người tham vấn, Informed – Người nhận thông tin. Đây chính là nền tảng để làm rõ vai trò của từng người, giảm thiểu khoảng trống trách nhiệm và tăng hiệu quả phối hợp .
Hệ thống tốt sẽ tạo ra nền tảng cho văn hóa hợp tác
Văn hóa hợp tác không thể hình thành và duy trì nếu chỉ dựa vào tinh thần hay sự tự giác của từng cá nhân. Văn hóa cần được đặt trên một hệ thống và quy trình rõ ràng, trong đó vai trò, trách nhiệm và cách thức phối hợp giữa các bộ phận được xác định cụ thể. Khi quy trình được thiết kế tốt và liên tục cải tiến, những hành vi đúng sẽ dần trở thành thói quen, từ đó hình thành văn hóa hợp tác một cách bền vững.
Kết luận
Lean giúp doanh nghiệp nhận diện và loại bỏ lãng phí, trong khi Data và AI mở rộng khả năng quan sát, phân tích và dự báo. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi không nằm ở số lượng công cụ hay công nghệ được áp dụng, mà ở khả năng nhìn đúng vấn đề, lựa chọn đúng ưu tiên và chuyển hóa hiểu biết thành hành động. Để Lean trở thành lợi thế chiến lược, doanh nghiệp cần một nền tảng quản trị đồng bộ với tư duy đúng, quy trình rõ, dữ liệu minh bạch, con người được trao quyền và lãnh đạo dẫn dắt thay đổi.
Trong bối cảnh công nghệ, dữ liệu và nhu cầu thị trường liên tục biến động, doanh nghiệp cần xây dựng năng lực vận hành xuyên suốt End-to-End, liên tục loại bỏ lãng phí và cải tiến cách thức hoạt động. Khi đó, Lean không còn là tập hợp các dự án hay công cụ riêng lẻ mà trở thành một hệ thống đủ tinh gọn, thông minh và linh hoạt để thích ứng với thay đổi và liên tục tạo ra giá trị mới.
Theo dõi Fanpage IMT Business Excellence – Viện IMT để cập nhật thông tin sự kiện và kiến thức mới nhất.